اخلاق، ساخته ی تربیت است یا خدا؟🤔

بچه که بودیم، کسی بهمون نگفته بود «وجدان» چیه. اما وقتی یواشکی کاری می‌کردیم، یه چیزی تو دلمون می‌لرزید... این لرزش از کجا میاد؟ از آسمون، یا از زمین؟ نتیجه ی تربیته؟، یا هدیه ی از جانب خدا؟

گروه اول: اخلاق صرفا مخلوق خداست وجدان، معلم نمی‌خواد. بچهٔ دو ساله، بی‌آنکه کسی بهش یاد بده، وقتی مادرش رو غمگین می‌بینه، بغلش می‌کنه. این رو از کجا یاد گرفته؟ از کدوم کلاس؟ آدم‌های بدوی، توی دل جنگل، بدون کتاب، بدون پیغمبر، بدون قانون، می‌دونستن کشتن همنوع زشته. کی بهشون گفته بود؟ ما بلدیم عذاب وجدان بگیریم، حتی اگه هیچ‌کس ندونه کار بد کردیم. این صدای خدا توی سینه‌مونه، نه صدای بابا و مامان. تربیت فقط می‌تونه این صدا رو خفه کنه یا بلندش کنه، اما نمی‌تونه از هیچ بسازدش. اخلاق، مخلوق خداست. نقطه.

گروه دوم:اخلاق صرفا نتیجه ی تربیته! وجدان، اسم قشنگ ترسه. بچه رو بذار توی جنگل، دور از آدم، ببین از کجا می‌فهمه دزدی بده یا راستگویی خوب؟ هیچ‌جا. چون اخلاق، غریزه نیست؛ آموزشه. ما با «آفرین» و «اخ‌اخ» ساختنمون. با قصهٔ گرگ و گوسفند، با ترس از جهنم، با شوق بهشت. هرچی جامعه بگه «خوب»، خوب میشه. هرچی بگه «بد»، بد. یه جا آدم‌خواری قبیله‌ای محترمه، یه جای دیگه آب پاشیدن رو گربه، گناه. اگه اخلاق کار خدا بود، چرا اینقدر شلخته و نسبیه؟ اخلاق، یه قرارداد اجتماعی قدیمیه. آسمون هیچ‌وقت توش دخیل نبوده. نقطه.

گروه سوم: ترکیبی از دو باور خدا بذر رو داد، باغبونی با ماست. بچه که به دنیا میاد، مثل یه دونهٔ ناشناخته‌ست. توی وجودش هم توانِ بخشش هست، هم توانِ خودخواهی. اینو خدا گذاشته. به‌اندازه، هر دو رو. اما این تربیت و جامعه‌ست که تصمیم می‌گیره کدوم بخش این دونه آفتاب بخوره، کدوم بخش توی سایه بمونه. بچهٔ تربیت‌شده توی محبت، مهربون می‌شه. بچهٔ تربیت‌شده توی خشونت، خشن. هر دو همون بذر اولیه رو داشتن. وجدان، هدیهٔ خداست. خام و آماده. اما این ماییم که بهش می‌گیم چی درسته و چی غلط. خدا زمینه رو چیده، انتخابِ آب و خاک با خودمونه. نقطه.

نظر تو چیه؟