مزایای زیبایی؛ کلیشه‌ای اغراق‌آمیز یا واقعیت؟

"آخه تو چی می‌دونی؟ تو خوشگلی. همیشه برای تو آسون بوده." _آناستازیا برای من کوچیک‌تر حرف آناستازیا خیلی قابل درک نبود، اما وقتی دوباره تماشا کردم باعث شد فکر کنم پس آیا زیبایی واقعا همه‌چیزه، یا اصلا تاثیری داره؟ توجه: هدف این پست توضیح مختصر راجع به چند مورد مزایای اثبات شده‌ی زیبایی است. اما لازمه به یاد داشت مزایای زیبایی (Beauty Points) لزوما به معنای برتری ذاتی افراد نیست، بلکه نشان‌ دهنده خطاهای شناختی جامعه نسبت به زیبایی است.

1_پژوهش Eagly et al. (1991) بر اساس فراتحلیل (Meta-analysis) Eagly et al، جذابیت فیزیکی با ارزیابی‌ های مثبت‌ تری از ویژگی‌ های شخصیتی و اجتماعی همراه است. اما چرا؟ در فراتحلیل (Meta-analysis) Eagly et al, آنها فقط یک آزمایش انجام ندادند، بلکه ده‌ ها پژوهش قبلی را جمع‌ آوری، دسته‌ بندی و با هم مقایسه کردند تا ببینند آیا یک الگوی تکرار شونده وجود دارد یا خیر. آنها متوجه شدند که در اکثر آزمایش‌ ها وقتی شرکت‌ کنندگان عکس‌ هایی از افراد با سطوح مختلف جذابیت را می‌بینند، بدون اینکه با آن فرد صحبتی داشته باشند، ویژگی‌ های شخصیتی (مثل هوش، مهربانی، شایستگی) را به آنها نسبت می‌دهند. مکانیسم اصلی اینجا میان‌‌بر شخصیتی (Cognitive Shortcut) است. در دنیایی که اطلاعات به سرعت از اطراف ما عبور می‌کنند، مغز انسان برای حفظ انرژی و جلوگیری از فرسودگی، از استراتژی‌ های میان‌بر استفاده می‌کند؛ مثل استفاده از ویژگی‌ های ظاهری برای ساختن یک تصویر کلی از شخصیت فرد. اگر یک ویژگی (جذابیت) مثبت باشد، مغز به طور خودکار فرض می‌کند بقیه ویژگی‌ ها هم مثبت هستند تا تضاد در تصویر ذهنی ایجاد نشود. این اثر هاله‌ای (Halo Effect) است، زمانی که مغز ما با دیدن یک ویژگی مثبت (جذابیت) یک هاله دور آن فرد می‌کشد و به اشتباه فرض می‌کند تمام ویژگی‌ های دیگر او نیز در پرتو آن نور مثبت درخشان هستند. این یعنی ما به جای دیدن واقعیت فرد در حال دیدن بازتاب زیبایی او هستیم.

2_پژوهش Hamermesh & Biddle (1994) پژوهش Hamermesh & Biddle نشان می‌دهد که جذابیت ظاهری می‌تواند با مزیت‌ هایی در بازار کار، از جمله درآمد بالاتر و ارزیابی بهتر شغلی، همراه باشد. اما چرا؟ در این پژوهش، آنها متوجه شدند که بین جذابیت فیزیکی و سطح دستمزد (Wage) یک رابطه مستقیم وجود دارد. بنابراین برای بررسی این رابطه، از مجموعه‌ای عظیم از داده‌ های آماری و اقتصادی استفاده کردند تا اثرات متغیرهای مزاحم را کنترل کنند. هدف آنها این بود که ثابت کنند رابطه میان جذابیت و درآمد، صرفاً یک همبستگی (Correlation) تصادفی نیست، بلکه یک رابطه علی (Causal Relationship) است. در آخر آنها نشان دادند که جذابیت فیزیکی می‌تواند به عنوان یک عامل تعیین‌ کننده در تعیین سطح حقوق و دستمزد عمل کند. مکانیسم های اصلی اینجا مکانیسم سطح ادراکی (Cognitive Level) و تعاملی (Interpersonal Level) است. چرا که مدیران استخدام، افراد جذاب را به‌ طور ناخودآگاه توانمند تر یا منظم‌ تر می‌ بینند (اثر هاله‌ای) و در محیط‌ های کاری که نیاز به تعامل با مشتری یا کار تیمی است، افراد جذاب راحت‌ تر مورد پسند قرار می‌گیرند، که این منجر به ارتقای شغلی سریع‌ تر می‌شود.

3_پژوهش Langlois et al. (2000) پژوهش Langlois et al. نشان می‌دهد افراد جذاب در ارزیابی‌ های اجتماعی و بین‌ فردی معمولاً مطلوب‌ تر دیده می‌شوند و در روابط اولیه، امتیاز بیشتری دریافت می‌کنند. اما چرا؟ این هم یک فراتحلیل (Meta-analysis) بسیار گسترده بود که ادعاهای مربوط به جذابیت فیزیکی را از نظر علمی بازبینی کرد و تلاش کردند تا مرز میان افسانه‌ های زیبایی و واقعیت‌ های زیستی را مشخص کنند. آنها نشان دادند که جذابیت در اکثر فرهنگ‌ ها و جوامع، یک معیار ثابت برای ارزیابی مثبت است. آنها همچنین ثابت کردند که این پدیده فراتر از فرهنگ است و حتی در نوزادان هم دیده می‌شود (یعنی نوزادان هم اغلب چهره‌ های متقارن و جذاب را ترجیح می‌دهند) این نشان می‌دهد که زیربنای ارزیابی زیبایی، بسیار پیش از یادگیری فرهنگ‌ ها و آداب اجتماعی، در سیستم عصبی ما نهادینه شده است. مکانیسم اصلی اینجا مکانیسم تکاملی (Evolutionary Biology) است. از نظر تکاملی، جذابیت (مثل تقارن چهره یا سلامت پوست) نشانه‌ای از ژن های خوب (Good Genes) و نبود بیماری است. بنابراین، مغز ما به‌ طور غریزی افراد جذاب را سالم‌ تر و مناسب‌ تر ارزیابی می‌کند. این یک سیستم بقای قدیمی است که در روابط اجتماعی مدرن هم اثر گذاشته است.

4_پژوهش Dion, Berscheid, & Walster (1972) افراد جذاب اغلب از دیگران ارزیابی مثبت‌ تر، اعتماد و رفتار حمایتی بیشتری دریافت می‌کنند. اما چرا؟ در حالی که بحث‌ های قبلی رو جنبه‌ های اقتصادی و زیست‌ شناسی تمرکز داشتند، پژوهش کلاسیک و بنیادین Dion, Berscheid, & Walster (1972) به بررسی پویایی‌ های تعاملی در روابط انسانی می‌ پردازد. این مطالعه با ارائه شعار مشهور “What is Beautiful is Good” (هر آنچه زیباست، نیکوست)، یکی از قدرتمندترین سوگیری‌ های شناختی بشر را در قالب یک الگوی رفتاری معرفی کرد. آنها در آزمایش‌ های خود از شرکت‌ کنندگانی استفاده کردند که باید با افراد دیگر (که عکس‌ هاشون رو می‌دیدند) تعامل می‌کردند. یافته‌ها نشان داد که وقتی شرکت کنندگان افراد جذاب را می‌بینند، سطح همدلی (Empathy) و حمایت اجتماعی (Social Support) که برای آنها در نظر می‌گیرند بالاتر است. مکانیسم اصلی اینجا مکانیسم پاداش است. تعامل با افراد جذاب، برای مغز مشاهده‌ گر، یک سیگنال پاداش (Reward Signal) تولید می‌کند. نگاه کردن به یک چیز زیبا، سطح دوپامین را بالا می‌برد. در نتیجه، ناخودآگاه ما تمایل دارد با آن منبع زیبایی خوب رفتار کند تا آن تجربه مثبت را تکرار کند. این تکرار، در قالب رفتارهای اجتماعی مثبت (مثل لبخند زدن، کمک کردن یا برخورد مهربانانه) بروز می‌یابد. این یک حلقه بازخوردی (Feedback Loop) است که در آن زیبایی، رفتار اجتماعی ما را جهت‌ دهی می‌کند.