مخاطبان اصلی هری پاتر چه کسانی هستند؟ چرا؟

مجموعه ‌ی هری پاتر پدیده‌ ای فرهنگی است که توانسته در سراسر جهان میلیون‌ ها مخاطب با سن، سلیقه و پیش‌ زمینه‌ های مختلف را جذب کند. با این حال اگر بخواهیم دقیق ‌تر نگاه کنیم، میتوان گفت این مجموعه بیش از همه نوجوانان و جوانان را جذب میکند؛ هرچند کودکان، بزرگسالان و حتی مخاطبانی که علاقه‌ ی ویژه‌ ای به جهان ‌های تخیلی، درام، و روایت‌ های رشد شخصی دارند نیز به آن وابسته میشوند. در ادامه ، بیشتر به این موضوع و دلایل آن میپردازیم.

اگر بخواهیم اصلی‌ ترین گروه مخاطب هری پاتر را مشخص کنیم، بدون شک نوجوانان هستند. دلیلش این است که داستان ‌های هری پاتر دقیقا از جایی آغاز میشوند که یک کودک وارد دنیای جدیدی میشود و کم‌ کم با چالش‌های بزرگتر رو به‌ رو میگردد. این روند دقیقا با تجربه ‌ی نوجوانی همخوانی دارد؛ دوره ‌ای که فرد در حال پیدا کردن هویت، استقلال، دوست، جایگاه اجتماعی و قدرت شخصی خودش است. چرا نوجوانان جذب می‌شوند؟ چون هری شخصیتی قابل همذات ‌پنداری است. او در ابتدا پسری تنها، نادیده‌ گرفته ‌شده و تا حدی آسیب‌ دیده است. بسیاری از نوجوانان، مخصوصا کسانی که احساس میکنند دیده نمیشوند یا با خانواده/محیط خود فاصله دارند، میتوانند با او ارتباط برقرار کنند. همچنین داستان درباره‌ ی رشد است. هری از یک کودک بی‌ اطلاع به فردی مسئول و شجاع تبدیل میشود. نوجوانی هم دقیقا دوره ‌ی گذر از وابستگی به استقلال است. هاگوارتز جهانی پر از دوستی، رقابت، قوانین، امتحان، رمز و راز و ماجراجویی است. این فضا برای نوجوانان خیلی آشنا و در عین حال فانتزی است.

هرچند هری پاتر در ظاهر برای کودکان و نوجوانان نوشته شده، اما بسیاری از جوانان و بزرگسالان هم به آن علاقه ‌مند میشوند. دلیل این موضوع آن است که این مجموعه لایه‌های عمیق‌ تری هم دارد. دلایل اصلی جذب بزرگسالان: اول: مرگ، فداکاری، تبعیض، قدرت، ترس، انتخاب، سوگواری، نژادپرستی نمادین، و فساد سیاسی از موضوعات مهم مجموعه‌ اند. دوم : همه‌ چیز سیاه و سفید نیست. مثلا اسنیپ، سیریوس، دامبلدور و حتی در بعضی جنبه‌ ها خود هری، شخصیت‌هایی چند لایه ‌اند. این پیچیدگی برای مخاطب بزرگسال جذاب است. سوم : ساختار وزارت سحر و جادو، خانه ‌های هاگوارتز، قوانین جادو، تاریخچه‌ ی خاندان‌ ها، و روابط قدرت، زمینه ‌ی خوبی برای تحلیل‌ های اجتماعی و ادبی میسازد.

اگرچه مخاطب اصلی نوجوانان ‌اند، کودکان هم بخش مهمی از مخاطبان این مجموعه را تشکیل میدهند، به‌ خصوص در جلدهای اولیه. علت‌ها: اول : جادو ، هیجان و تخیل دوم : شخصیت‌های بامزه و ماجراجویی ‌های ساده‌ سوم : رنگارنگ بودن جهان دنیای هری پاتر برای یک کودک، شبیه یک زمین بازی تخیلی است که هر گوشه‌ اش شگفتی ای دارد.

فراتر از سن، میشود گفت هری پاتر بیشتر مخاطبانی را جذب میکند که این ویژگی‌ ها را دارند: الف) علاقه‌مندان به دنیای تخیلی و فانتزی کسانی که عاشق جهان‌ های ساخته‌ شده، قواعد جادویی، موجودات افسانه‌ ای و مدرسه ‌های عجیب هستند، خیلی راحت وارد دنیای هری پاتر میشوند. ب) افراد درونگرا یا خیال ‌پرداز بعضی مخاطبان از طریق دنیای هری پاتر به نوعی فرار ذهنی یا آرامش فانتزی میرسند. این جهان برای کسانی که زیاد در ذهن خود زندگی میکنند، بسیار جذاب است. ج) کسانی که با حس طردشدگی یا متفاوت بودن همذات‌ پنداری میکنند هری، رون، هرماینی، لونا و حتی نویل هر کدام به نوعی «متفاوت» هستند. این حس متفاوت بودن برای خیلی از مخاطبان جذاب و حتی درمانگر است. د) مخاطبان عاشق روابط دوستانه و تیمی هسته ‌ی احساسی داستان فقط نبرد با ولدمورت نیست؛ بلکه دوستی، وفاداری و همراهی است. کسانی که چنین روابطی را مهم میدانند، بیشتر جذب میشوند.

یکی از مهم‌ترین دلایل موفقیت هری پاتر، تنوع شخصیت ‌ها است. تقریبا هر مخاطبی میتواند با یکی از آنها ارتباط بگیرد. هری: قهرمان تنها و مسئول هرماینی: باهوش، دقیق، پرتلاش رون: صمیمی، انسانی، شوخ ‌طبع لونا: متفاوت، آزاد، غیرمعمول نویل: ضعیف به نظر میرسد اما به مرور قوی میشود اسنیپ: پیچیده و تراژیک دامبلدور: خردمند اما بحث ‌برانگیز این تنوع باعث میشود مخاطب فقط یک «قهرمان» نداشته باشد، بلکه مجموعه ‌ای از شخصیت‌ها را برای دوست داشتن، تحلیل کردن و حتی بحث کردن پیدا کند.

هری پاتر صرفا یک داستان ماجراجویی نیست؛ داستان احساس تعلق هم هست. هاگوارتز برای بسیاری از مخاطبان نماد یک خانه ‌ی خیالی است؛ جایی که آدم میتواند خودش باشد، انتخاب شود، گروه خود را پیدا کند و حس کند به جایی تعلق دارد. این دقیقا یکی از قوی‌ ترین دلایل جذب مخاطب است، مردم فقط داستان نمیخوانند، بلکه به جایی فرار میکنند که در آن پذیرفته میشوند...