توهم رنگ ها:آنچه واقعا در جهان وجود دارد

پدیده توهم رنگ ها: این یکی از زیباترین و در عین حال گیج‌کننده‌ترین سوالاتی است که می‌توان از خود پرسید؛ سوالی که مرز بین فیزیک (آنچه واقعا وجود دارد) و فلسفه (آنچه ما درک می‌کنیم) را از بین می‌برد. برای اینکه پاسخ این سوال را بفهمی، باید از سه لایه عبور کنیم: لایه نور، لایه چشم و لایه مغز. بیا این سفر را شروع کنیم:

لایه اول: فیزیک (رنگ‌ها در واقع وجود ندارند!) اولین شوک اینجاست: در دنیای فیزیک، چیزی به نام «رنگ» وجود ندارد. آنچه در جهان خارج از بدن ما وجود دارد، فقط امواج الکترومغناطیسی با طول موج‌های مختلف است. تصور کن نور خورشید مثل یک دسته‌گل است که شامل تمام فرکانس‌های مختلف است. وقتی نور به یک سیب قرمز می‌خورد، سیب آن طول موج‌های خاصی را که ما «قرمز» می‌نامیم، جذب می‌کند و بقیه طول موج‌ها را بازتاب می‌دهد. پس سیب هیچ رنگی ندارد؛ او فقط یک «بازتاب‌دهنده» برای یک فرکانس خاص از انرژی است. در واقع، جهان در اصل «بی‌رنگ» و فقط ترکیبی از ارتعاشات و انرژی‌های مختلف است.

لایه دوم: زیست‌شناسی (چشم، یک گیرنده است) حالا این امواج به چشم تو می‌رسند. در شبکیه چشم ما، سلول‌های بسیار ظریفی به نام «مخروط‌ها» (Cones) وجود دارند. ما معمولاً سه نوع مخروط داریم که هر کدام به یک محدوده از طول موج‌ها حساس هستند: یکی برای قرمز، یکی برای سبز و یکی برای آبی. وقتی نور بازتاب شده از سیب به چشم تو می‌رسد، این سلول‌های مخروطی مثل یک دستگاه گیرنده، آن انرژی را دریافت کرده و آن را به یک سیگنال الکتریکی تبدیل می‌کنند. در این مرحله، رنگ دیگر یک «ویژگی فیزیکی» نیست، بلکه تبدیل شده به یک «پیام عصبی» که قرار است به مغز فرستاده شود.

لایه سوم: روان‌شناسی و فلسفه (مغز، یک نقاش است) اینجاست که جادو اتفاق می‌افتد. مغز تو هرگز نور را نمی‌بیند؛ او فقط سیگنال‌های الکتریکی را دریافت می‌کند. وظیفه مغز این است که این کدهای الکتریکی را تفسیر کند تا تو بتوانی با دنیای اطراف تعامل داشته باشی. مغز این سیگنال‌ها را کنار هم می‌چیند و به تو می‌گوید: «این یک سیب قرمز است». اما اینجا یک سوال بزرگ (پارادوکس) مطرح می‌شود که در فلسفه به آن «کوالیا» (Qualia) می‌گویند. کوالیا یعنی «تجربه درونی و شخصی». بیا با یک مثال پیش برویم:

فرض کن من و تو هر دو به یک آسمان آبی نگاه می‌کنیم. ما هر دو یاد گرفته‌ایم که به این پدیده بگوییم «آبی». اما آیا اطمینان داری که آن تجربه‌ای که تو در ذهن خودت از «آبی» داری، دقیقاً همان چیزی است که من در ذهنم دارم؟ شاید آنچه تو «آبی» می‌بینی، در ذهن من همان چیزی باشد که تو به آن «سبز» می‌گویی، اما چون از کودکی به آن نوشته‌اند «آبی»، ما هیچ‌وقت متوجه این تفاوت نمی‌شویم!

چرا مغز این کار را می‌کند؟ (هدف تکامل) شاید بپرسی: «چرا طبیعت اینقدر پیچیده عمل کرده؟ چرا رنگ‌ها را مستقیم به ما نمی‌دهد؟» پاسخ در بقاء است. اگر ما جهان را فقط به صورت امواج بی‌روح می‌دیدیم، نمی‌توانستیم تفاوت بین یک میوه رسیده و یک میوه فاسد، یا یک شیرجه‌گر در میان گل‌ها و یک شکارچی در میان سایه‌ها را تشخیص دهیم. «رنگ» یک ابزار قدرتمند برای بقای ماست. مغز ما واقعیت را «رنگ‌آمیزی» می‌کند تا ما بتوانیم سریع‌تر محیط را تحلیل کنیم.

نتیجه‌گیری: ما در یک توهم زیبا زندگی می‌کنیم در نهایت، وقتی می‌گوییم «رنگ‌ها را همان‌طور که هستند می‌بینیم»، در واقع داریم اشتباه می‌کنیم. ما رنگ‌ها را همان‌طور که مغزمان می‌خواهد و برای نیازهایمان ساخته است، می‌بینیم. ما در یک واقعیت فیزیکی زندگی می‌کنیم که در آن فقط انرژی و موج وجود دارد، اما ما در یک واقعیت ذهنی زندگی می‌کنیم که در آن جهان، رنگارنگ، پر از تضاد و بسیار زیباتر از آن چیزی است که واقعاً هست. ما در واقع در یک «توهم بسیار سازمان‌یافته و زیبا» زندگی می‌کنیم که مغزمان برای ما ساخته است تا بتوانیم در این جهان بزرگ، گم نشویم.