سفر نوشتن؛ آرایه‌های ادبی۲

سلام عزیزان! حالتون چطوره؟🍀 به بخش دوم از ایستگاه هفتم سفرمون خوش اومدین. در پست قبلی که بخش اول معرفی آرایه‌ها بود، با آرایه‌های معنوی آشنا شدیم.🍀 در این پست قراره با آرایه‌های لفظی آشنا بشیم.🍀

🌱آرایه جناس: جناس به دسته‌های مختلفی تقسیم میشه: 🍃جناس همسان یا تام: کلماتی هستند که املا و تلفظشون یکی باشه؛ اما معنای اون‌ها متفاوت باشه. مثلا کلمه شیر. شیر معانی مختلفی داره که یکی از اون‌ها یه حیوونه، یکی نوشیدنی و دیگری به معمای لوله هست. 🍃جناس ناقص یا ناهمسان: به سه دسته اختلافی، افزایشی و حرکتی تقسیم میشه. 🌿جناس ناقص اختلافی: کلمات تعداد حروف مشخصی دارن؛ اما یکی از اون حروف در یک کلمه با کلمه دیگه متفاوته. مثلا: سی و سه. هر دو کلمه از دو حرف تشکیل شدن؛ اما یکی از اون حروف با کلمه دیگه متفاوته. 🌿جناس ناقص افزایشی: در جناس افزایشی یکی از کلمات یک حرف بیشتر از حرف دیگه داره. مثلا: آزاد و آزاده. 🌿جناس ناقص حرکتی: کلمات از لحاظ املایی همسان هستن؛ اما تلفط اون‌ها (فتحه‌، کسره و ضمه) متفاوت باشه. مثلا: سُر، سِر و سَر. 📍منظور از فتحه، کسر و ضمه * َ ِ ُ* هست.

🌱آرایه سجع سجع یعنی هماهنگیِ آوایی در پایان جمله‌های نثر. به زبان ساده‌تر یعنی آخر دو یا چند جمله یا عبارت از نظر وزن یا حروف پایانی با هم، هم‌آوا باشن. مثال: 🌿چه خوش است دیدار دوست و چه نیکوست گفتار دوست. در این‌جا، دیدار دوست و گفتار دوست با *ار دوست* به پایان رسیدن. یعنی آرایه سجع دارن. سجع هم مثل جناس مدل‌های مختلف داره که بستگی به میزان شباهت آوایی داره: 🌿سجع متوازی: در سجع متوازی، باید دو یا چند جمله هم‌وزن و هم‌قافیه باشن. یعنی تعداد واژه‌ها و روند موسیقی جمله‌ها مشابه باشه. مثال: زینتِ سخن صدق است و زوالِ آن کذب. 🍃سجع مطرّف: در سجع مظرف فقط آخر جمله‌ها هم‌قافیه هستن؛ ولی وزنشون یکی نیست. مثال: علم زینت انسان است و حلم سبب احترام. 🍃سجع مزدوج: در هر جمله دو واژه هم‌قافیه میان. معمولاً در نثرهای مسجع قدیمی دیده می‌شه. مثال از گلستان سعدی: «امیدوارم که به دولتِ تو، روزگار اهلِ عالم روشن شود و دلِ مظلومان خرم.» 📍این رو هم بگم وقتی توی متن از بخشی از گفته یه فرد دیگه استفاده میشه، درواقع آرایه تضمین استفاده شده و باید حتما داخل گیومه قرار بگیره. 🌱تفاوت سجع و قافیه و جناس: همونطور که متوجه شدید بین سجع و قافیه جناس یه سری اشتراکات وجود داره؛ اما یکی نیستن. سجع در نثر (متن) میاد، قافیه در نظم (شعر) و جناس هم در نثر و هم در نظم. سجع در پایان جملات به کاربرده میشه، قافیه در انتهای بیت (با توجه به قالب شعر.) و جناس بین واژه‌ها. تمرکز سجع بر روی آهنگ و موسیقی نثر هست، قافیه بر نظم شعری و جناس بر شباهت آوایی واژه‌ها.

🌱آرایه واج‌آرایی یا نغمه حروف: وقتی از یک حرف به تعداد زیاد در جمله یا بیت استفاده بشه. مثلا: «خیزید و خز آرید که هنگام خزان است باد خنک از جانب خوارزم خزان است.» همونطور که متوجه شدید در این بیت حرف *خ* به تعداد زیاد تکرار شده. 🌱آرایه تکرار: این آرایه مثل همون واج‌آراییه؛ اما به جای تکرار یک حرف یک کلمه تکرار میشه. مثلا: ما هیچ‌ تر از هیچ پی هیچ دویدیم جز هیچ در این هیچ دگر هیچ ندیدیم. همونطور که متوجه شدی در این بیت کلمه *هیچ* به تعداد زیاد تکرار شده.

🌱آرایه لف و نشر ترتیبی یا مشوش: آوردن چند چیز و بعد توضیحشون به ترتیب یا بدون ترتیب. مثلا: چشم و گوش و دلش، از تو متأثر گشت: دیدت، شنیدت و مهر ورزیدت. 🍀این رو هم بگم که آرایه‌های دیگه‌ای هم وجود داره که مربوط به نظم میشن و با نوشتن نثر ارتباطی ندارن؛ برای همین دیگه من اون‌ها رو ننوشتم.🍀