نون‌خشک

شاید خیلی از افراد برای کمک کردن به کسانی که از طریق جمع‌آوری و فروش نون خشک درآمدی برای خودشون دست و پا میکنن (یا به اصطلاح خودمونی‌تر نون خشکی‌ها) نون خشک هاشون رو جمع میکنن یا افرادی که معتقدن نون حرمت داره دلشون نمیاد نون رو بیرون بریزن. در صورتی که این کاملا یه رسم اشتباه در فرهنگ ما ایرانی هاست و می‌تونه لطمه های جبران ناپذیری به خودمون و بقیه ی افراد وارد کنه.

نون خشک چون به صورت دیفالت تفکیک شده به مراکز جمع آوری زباله می‌رسه برای گاوداری‌ها برده میشه. این نون ها کپک می‌زنن و کپک نون چی تولید می‌کنه؟ یک سم سرطان‌زا و مضر برای کبد به اسم آفلاتوکسین B1. این سم توی کل نون پخش میشه و بعد که گاو ها این نون های کپک زده رو می‌خورن، توی کبدشون به دلیل وجود آنزیم‌های مختلف سم کپک به آفلاتوکسین M1 تقلیل پیدا می‌کنه که محلول در آبه. افلاتوکسین M1 وارد غدد شیری گاو میشه و از طریق شیر دفع میشه. این سم نسبت به سم اولیه یا کپک اثرات کمتری داره ولی همچنان سرطان‌زاست. مخصوصا با در نظر گرفتن این نکته که شیر یکی از خوراک‌های روزانه انسانه. سازمان جهانی بهداشت هم آفلاتوکسین M1 رو جزو مواد سرطان‌زای گروه B قرار داده. اگر نون از بقیه زباله‌های تر جدا نشه، با رطوبتشون خمیر میشه و واسه تهیه کمپوست فرستاده میشن. اینجوری سم وارد غذای گاوها نمیشه. ولی اگر اون فرآیندی که قبل‌تر توضیح دادم اتفاق بیوفته ممکنه عواقب جبران ناپذیری برای خیلی از افراد به وجود بیاد.

خیلی از نکات ریز اینجوری هستن که تو بلندمدت باعث ایجاد سرطان میشن اما متأسفانه چون اثرشون درازمدته معمولا کسی جدیشون نمی‌گیره. کلا کسی پیشگیری رو جدی نمی‌گیره مخصوصا پیشگیری از بیماری‌های مزمن. اولا چون اصولا اثر پیشگیری کاملا ناملموسه و اصلا غیرقابل دیدنه. مثلا شما فلان ماده و فلان ماده رو مصرف نمی‌کنی و اثرش چیه؟ به فرض سرطان نمی‌گیری. خب همین سرطان نگرفتن یه اثریه که خود فرد نمیبینه، حسش نمیکنه. درحالی که درمان اثرش قابل دیدنه. سرفه می‌کنی، دارو می‌خوری، سرفه‌هات خوب میشه. تو ‌‌کاملا متوجه تغییر میشی. دوما اثرات پیشگیری معمولا توی طولانی مدت به دست میاد. مخصوصا توی بیماری های مزمن. مثلا شما نمک و چربی و شیرینی کمتر مصرف می‌کنی برای اینکه تو سنین میانسالی و پیری دچار فشارخون و دیابت نشی. اینا سی-چهل سال طول می‌کشن. یه ادم جوون معمولا به روزای پیریش فکر نمی‌کنه.

حالا ممکنه برای یه سری افراد این سوال پیش بیاد کنه اگر شیر آغشته به سم رو بجوشونیم چطور؟ باز هم مضره؟ به طور کلی آفلاتوکسین‌ها جزو سموم پایدار هستن و با حرارت از بین نمی‌رن. جوشوندن تو دمای ۱۰۰ درجه هیچ تاثیری توی کاهش غلظت سم نداره و پاستوریزاسیون معمولی هم تاثیر محسوسی نداره. فقط در شرایط استریلیزاسیون شدید کمی از غلطت سم کم میشه ولی بازم بخش عمده سم داخل شیر باقی می‌مونه و حتی اگر از اون شیر ماست و پنیر درست بشه سم به فراورده منتقل میشه. پس جواب نه هست. اصلا محصولی که قارچ تولیدش کنه، به طرز وحشتناکی مقاومه.

باز دوباره یکی از احتمالات دیگه ای که ممکنه بهش فکر کنید اینه که خب اگر نون سریع خشک بشه دیگه کپک نمیزنه. یا اگر نون خشک های سالم و کپک زده ی داخل یک کیسه رو از هم جدا کنیم دیگه میشه از سالم ها استفاده کرد. باز هم جواب نه هست. سم توی کل نون پخش میشه و این یعنی توی نون های مجاور هم پخش میشه. نونی که خشک شده جلوی رشد کپک رو می‌گیره نه پخش مایکوتوکسین‌ها (مثل آفلاتوکسین). پس به صورت پیش فرض کل کیسه ای که حاوی نون کپک زده هست، آلوده به آفلاتوکسین فرض میشه. چندتا نون رو فرض کنید که روی هم چیده شدن. نونی که زیر قرار داره کپک زده. قارچ آفلاتوکسین تولید کرده، این آفلاتوکسین به نون روش منتقل میشه، اونم میده به نون رویی، اونم به بالایی و این چرخه ادامه داره. غلظتش هربار کم میشه ولی باز منتقل میشن.